Inne

Sprężarka śrubowa czy tłokowa – co wybrać do zakładu przemysłowego?

Sprężarki przemysłowe, śrubowa i tłokowa – grafika AI

Sprężarka, która przez większość dnia stoi bezczynnie, nie musi kosztować kilkudziesięciu tysięcy złotych. Z kolei kompresor pracujący niemal bez przerwy nie powinien być wybierany wyłącznie na podstawie niskiej ceny. Sprężarka śrubowa i tłokowa różnią się sposobem sprężania powietrza, dopuszczalnym obciążeniem, kosztami eksploatacji i zachowaniem przy zmiennym poborze. W zakładzie przemysłowym zły dobór szybko daje o sobie znać: spada ciśnienie na stanowiskach, rosną rachunki za energię, a produkcja zatrzymuje się w oczekiwaniu na odbudowanie zapasu powietrza.

Sprężarka śrubowa a tłokowa – różnice, które widać podczas pracy

Sprężarka tłokowa spręża powietrze w cylindrze za pomocą poruszającego się tłoka. Jej konstrukcja jest stosunkowo prosta, a naprawa zaworów, pierścieni czy uszczelnień zwykle nie wymaga wymiany całego zespołu. Ceną za tę prostotę są pulsacje ciśnienia, hałas, drgania i znaczne wydzielanie ciepła. Wiele modeli wymaga okresowych przerw na chłodzenie. Dopuszczalny czas pracy trzeba sprawdzić w dokumentacji konkretnego urządzenia.

W sprężarce śrubowej powietrze jest sprężane pomiędzy obracającymi się wirnikami. Proces przebiega bardziej równomiernie, z mniejszymi pulsacjami. Urządzenia przemysłowe tego typu są przystosowane do wielogodzinnej, również ciągłej pracy, pod warunkiem zapewnienia właściwego chłodzenia i serwisu.

Różnicę dobrze pokazują dwa zastosowania:

  • Warsztat utrzymania ruchu: klucze pneumatyczne i przedmuchy wykorzystywane są przez 10–15 minut w każdej godzinie. Sprężarka tłokowa o mocy około 3 kW ze zbiornikiem 200–270 l może być wystarczająca, jeśli jej wydajność efektywna i dopuszczalny cykl pracy odpowiadają rzeczywistemu poborowi.
  • Linia pakowania: siłowniki, zawory i urządzenia transportujące pobierają łącznie 0,7 m³/min powietrza przez 14 godzin dziennie. Tutaj lepszym punktem wyjścia będzie sprężarka śrubowa o wydajności około 1 m³/min przy wymaganym ciśnieniu, z odpowiednio dobranym sterowaniem.

Nie oznacza to, że każda sprężarka tłokowa musi odpoczywać przez połowę zmiany. Istnieją przemysłowe konstrukcje przeznaczone do większych obciążeń. Trzeba jednak odróżnić pracę ciągłą silnika oznaczoną S1 od dopuszczalnego obciążenia całego zespołu sprężającego.

W przypadku sprężarek śrubowych również można popełnić błąd. Zbyt duża jednostka o stałych obrotach będzie często przechodziła w bieg jałowy, nadal pobierając energię, choć nie dostarcza wtedy powietrza. Falownik ogranicza ten problem przez regulację prędkości obrotowej, ale nie eliminuje go całkowicie. Każda sprężarka ma dolną granicę wydajności, poniżej której regulacja staje się nieefektywna.

Koszt zakupu i eksploatacji – kiedy droższa sprężarka się opłaca?

Porównując oferty sprężarek tłokowych i śrubowych, należy zestawić kompletne konfiguracje, a nie tylko same urządzenia. Podstawą jest wydajność efektywna FAD obu sprężarek przy tym samym ciśnieniu roboczym i porównywalnych warunkach pomiaru. Trzeba również sprawdzić dopuszczalny cykl pracy całego agregatu, pojemność zbiornika oraz wyposażenie dodatkowe. Szczególnej uwagi wymagają osuszacz i filtry: należy ustalić, czy są wliczone w ofertę, jakie zapewniają parametry uzdatniania powietrza i czy odpowiadają wymaganiom odbiorników. Istotny jest także zakres obsługi serwisowej, obejmujący częstotliwość przeglądów, materiały eksploatacyjne, robociznę, dojazd technika i czas reakcji na zgłoszenie. Dopiero takie porównanie pozwala ocenić rzeczywisty zakres dostawy, przewidywane koszty utrzymania oraz przydatność urządzenia do konkretnego profilu produkcji. Pominięcie osuszacza, filtrów lub kosztów serwisu może sprawić, że pozornie korzystniejsza oferta okaże się mniej opłacalna po uruchomieniu instalacji.

Przy intensywnej eksploatacji większe znaczenie od ceny urządzenia ma rachunek za prąd. Przyjmijmy średni pobór energii elektrycznej wynoszący 7,5 kW, 4000 godzin pracy rocznie oraz 0,90 zł netto za 1 kWh, łącznie z dystrybucją:

  • Roczne zużycie: 30 000 kWh.
  • Roczny koszt energii: 27 000 zł netto.
  • Każdy dodatkowy 1 kW średniego poboru oznacza 3600 zł netto więcej rocznie.

To przykład obliczeniowy, nie prognoza dla każdego modelu 7,5 kW. Rzeczywiste zużycie zależy od sprawności, udziału pracy pod obciążeniem, biegu jałowego i sposobu sterowania.

Dlatego sprężarka śrubowa nie zawsze będzie oszczędniejsza od tłokowej. Przy sporadycznym poborze powietrza tańsze urządzenie tłokowe, które automatycznie zatrzymuje się po napełnieniu zbiornika, może generować niższy całkowity koszt. Natomiast przy ciągłym obciążeniu prawidłowo dobrana sprężarka śrubowa zazwyczaj zapewnia korzystniejsze warunki eksploatacji.

Do kalkulacji trzeba doliczyć również serwis, przestoje i przygotowanie powietrza. W sprężarce tłokowej należy kontrolować stan zaworów, pierścieni, filtrów i układu smarowania. W śrubowej dochodzą między innymi serwis separatora oleju, filtrów oraz kontrola układu chłodzenia. Zaniedbany separator lub zabrudzona chłodnica podnoszą koszty i zwiększają ryzyko awarii.

Nie warto też płacić za ciśnienie, którego zakład nie potrzebuje. Obniżenie ciśnienia w sieci o 1 bar może zmniejszyć zużycie energii sprężania orientacyjnie o około 7%, choć rzeczywisty wynik zależy od instalacji i sterowania. Najpierw trzeba usunąć nadmierne spadki ciśnienia na filtrach i przewodach, a dopiero później ustawić niższe ciśnienie robocze.

Jak dobrać sprężarkę do rzeczywistych potrzeb zakładu?

Najczęstszy błąd zakupowy to porównywanie urządzeń wyłącznie według mocy silnika. Tymczasem decydująca jest wydajność efektywna FAD – ilość powietrza, którą sprężarka rzeczywiście dostarcza, przeliczona na warunki odniesienia, przy określonym ciśnieniu roboczym.

Dobierając sprężarki przemysłowe, należy porównywać wydajność przy konkretnym wariancie ciśnienia, a nie kierować się wyłącznie mocą silnika. Karta techniczna Walter SK 7,5 SP podaje wydajność 1,15 m³/min przy 8 bar, 1,00 m³/min przy 10 bar oraz 0,85 m³/min przy 13 bar. Przy hipotetycznym szczytowym poborze wynoszącym 0,90 m³/min wariant 10 bar zapewnia 0,10 m³/min nadwyżki, czyli około 11% względem zapotrzebowania. Wariant 13 bar nie pokrywa natomiast poboru, ponieważ jego wydajność jest niższa o 0,05 m³/min. Są to parametry odrębnych wariantów ciśnieniowych modelu, a nie wartości uzyskiwane przez samodzielną zmianę nastawy w jednym urządzeniu. Właściwą wersję należy wybrać na podstawie wymaganego ciśnienia na odbiornikach, z uwzględnieniem strat w przewodach, filtrach i osuszaczu. Sam zapas wydajności nie wystarczy, jeśli instalacja nie zapewnia wymaganego ciśnienia w miejscu poboru.

Przed wyborem konkretnego modelu należy ustalić:

  • Wydajność: średni pobór powietrza, maksymalny jednoczesny pobór oraz czas trwania szczytowego obciążenia.
  • Ciśnienie: minimalną wartość wymaganą na odbiorniku, z uwzględnieniem strat na przewodach, filtrach i osuszaczu.
  • Czas pracy: liczbę godzin na dobę, udział pracy pod obciążeniem i częstotliwość uruchamiania.
  • Jakość powietrza: wymagania dotyczące cząstek stałych, wody i oleju, określane m.in. według ISO 8573-1.
  • Warunki montażu: temperaturę otoczenia, wentylację sprężarkowni, hałas, dostęp serwisowy i rezerwę na rozbudowę instalacji.

Istotna jest także wielkość zbiornika. Zbiornik 500 l, przy spadku ciśnienia z 8 do 6 bar, oddaje w uproszczeniu około 1000 litrów powietrza swobodnego. Odbiornik zużywający 1000 l/min wykorzysta ten zapas w mniej więcej minutę, jeśli sprężarka nie dostarcza w tym czasie dodatkowego powietrza. Duży zbiornik pomaga obsłużyć krótkotrwałe skoki poboru, ale nie zastąpi za mało wydajnej sprężarki podczas wielogodzinnej pracy.

W lakierni, zakładzie spożywczym czy przy precyzyjnych zaworach pneumatycznych nie można też pomijać uzdatniania. Typowy osuszacz chłodniczy zapewnia ciśnieniowy punkt rosy około +3°C. To wystarcza do wielu instalacji wewnętrznych, ale nie do przewodów pracujących zimą na mrozie. W takich warunkach potrzebny może być osuszacz adsorpcyjny. Sama sprężarka bezolejowa również nie gwarantuje powietrza wolnego od wilgoci i pyłu.

Pozostają formalności. Przykładowo zbiornik w agregacie sprężarkowym o pojemności 270 l i dopuszczalnym nadciśnieniu 10 bar osiąga iloczyn 2700 bar·l, a więc przekracza próg 800 bar·l wymagający co do zasady zgłoszenia do UDT i uzyskania decyzji zezwalającej na eksploatację. Dokumentację ciśnieniową trzeba zweryfikować jeszcze przed uruchomieniem urządzenia.

FAQ – najczęstsze pytania o sprężarki śrubowe i tłokowe

Czy sprężarka śrubowa zużywa mniej prądu niż tłokowa?
Nie w każdych warunkach. Przy stałym, dużym poborze prawidłowo dobrana śrubowa często będzie korzystniejsza energetycznie. Przy krótkiej, sporadycznej pracy tłokowa może okazać się tańsza w eksploatacji. Decyduje rzeczywisty pobór energii na 1 m³ dostarczonego powietrza.

Czy sprężarka tłokowa nadaje się do pracy na dwie zmiany?
Tak, jeśli producent przewiduje taki cykl obciążenia i urządzenie ma wystarczającą wydajność. Przy niemal nieprzerwanym poborze powietrza praktyczniejszym wyborem jest zwykle sprężarka śrubowa.

Czy warto kupić sprężarkę śrubową z falownikiem?
Tak, gdy pobór powietrza wyraźnie zmienia się podczas zmiany produkcyjnej. Przy stałym zapotrzebowaniu i wysokim obciążeniu prostszy model o stałych obrotach może być ekonomiczniejszy. Opłacalność falownika należy policzyć na podstawie profilu zużycia energii.

Czy większy zbiornik rozwiąże problem spadków ciśnienia?
Tylko wtedy, gdy spadki wynikają z krótkich szczytów poboru. Jeśli średnie zapotrzebowanie przewyższa wydajność sprężarki, nawet znacznie większy zbiornik będzie stopniowo tracił ciśnienie.

Co sprawdzić przed zakupem sprężarki do zakładu?
Zacznij od 5–7 dni pomiarów przepływu, ciśnienia i czasu pracy istniejącej instalacji, obejmujących najbardziej obciążone zmiany. Następnie sprawdź nieszczelności i porównaj FAD oferowanych urządzeń przy wymaganym ciśnieniu. Nie kupuj mocniejszej sprężarki tylko dlatego, że obecna nie utrzymuje ciśnienia – najpierw ustal, czy przyczyną jest za mała wydajność, nieszczelna sieć czy nadmierny spadek ciśnienia na filtrach.

No Comments

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *